سفتی ولو استیل
سفتی ولو استیل (اتصال دندهای، فشار کاری 10 بار) | راهنمای جامع انتخاب، نصب و نگهداری
اگر برای کنترل «سفتی حرکت» در یک مدار سیالی—مثل کنترل فشار در مخزن، مهار بالا رفتن فشار، یا محدودسازی دبی در خطوط فرآیندی—بهدنبال راهحلی جمعوجور، بهداشتی و بادوام هستید، سفتی ولو استیل با اتصال دندهای و فشار کاری ۱۰ بار یکی از گزینههای استاندارد و اقتصادی است. در این راهنما از مبانی عملکرد تا انتخاب آلیاژ استیل 304 و 316، روش نصب، نکات نگهداری و جدول سایز ۱/۲ تا ۲ اینچ را پوشش دادهایم. فهرست مطالب
- سفتی ولو استیل چیست؟
- عملکرد و نوع کارکرد
- اتصال دندهای (NPT/BSP)
- فشار کاری 10 بار؛ دامنه و محدودیتها
- آلیاژ استیل 304 و 316؛ انتخاب آگاهانه
- روش نصب گامبهگام
- کجا نصب میشود؟ کاربردها
- جدول سایز 1/2 تا 2 اینچ
- مقایسه با شیرهای مشابه
- راهنمای خرید و چکلیست کنترل کیفیت
- نگهداری، عیوب رایج و رفع اشکال
- پرسشهای متداول
- جمعبندی
سفتی ولو استیل چیست؟
«سفتی ولو» در ادبیات بازار ایران به شیری گفته میشود که با ایجاد مقاومت کنترلشده در مسیر سیال، سرعت جریان و به تبع آن رفتار مکانیکی عملگرها را نرم و قابلپیشبینی میکند. این ولو معمولاً در اندازههای کوچک (تا ۲ اینچ) عرضه میشود و ساختار آن میتواند به صورت نشستگاه فلزی یا پلیمری، با مکانیزم پیچی-سوزنی، دیسکی یا دیافراگمی باشد. هدف، ایجاد یک افت فشار پایدار است تا حرکت «سفت» و بدون نوسان حاصل شود.
نسخههای استنلس—موضوع این مقاله—از آلیاژهای SS304 یا SS316 ساخته میشوند و به دلیل مقاومت شیمیایی، استحکام و ظاهر بهداشتی، در صنایع غذایی، دارویی، آبرسانی و محیطهای دریایی محبوباند. اتصال رایج آنها دندهای است که نصب سریع و مقرونبهصرفه را ممکن میسازد.
نکته: در برخی کاتالوگها، سفتی ولو با عناوینی مانند Flow Control Valve، Throttle Valve یا Needle/Adjustable Restrictor نیز معرفی میشود. در عمل، کارکرد مشترک همه آنها ایجاد یک مقاومت قابل تنظیم در مسیر سیال است.
عملکرد و نوع کارکرد سفتی ولو استیل
اصل کارکرد
اساس کار سفتی ولو بر ایجاد یک گلوگاه قابل تنظیم است. با چرخاندن دسته یا پیچ تنظیم، سطح مقطع گذر سیال کوچک یا بزرگ میشود و بدین ترتیب دبی و افت فشار کنترل میگردد. کوچککردن گذرگاه، سرعت عبور سیال را کم و سفتی حرکت را افزایش میدهد؛ بازکردن، عکس آن را رقم میزند.
رفتار هیدرولیکی
- در دبی ثابت، تغییر تنظیم ولو عمدتاً فشار بالادست/پاییندست را تغییر میدهد.
- در فشار ثابت، تغییر تنظیم ولو دبی را کموزیاد میکند.
- در مدارهای رفتوبرگشت، معمولاً از دوبل رزستریکتر یا چک-رزستریکتر یکطرفه استفاده میشود تا در یک مسیر محدودیت و در مسیر برگشت آزاد باشد.
موارد استفاده رایج
- تنظیم سرعت جکها و سیلندرها (هیدرولیک/پنوماتیک)
- نرمکردن استارت پمپها و جلوگیری از ضربه قوچی
- کنترل نرخ تزریق مواد شیمیایی یا آب
- متعادلسازی شاخههای موازی در شبکههای آبی
اتصال دندهای در سفتی ولو استیل (NPT/BSP)
اتصال رزوهای به دلیل نصب سریع، هزینه پایین و دسترسپذیری، انتخاب اول در سایزهای کوچک تا ۲ اینچ است. دو استاندارد عمده رزوه عبارتاند از:
- NPT (رزوه مخروطی آمریکای شمالی)
- BSP شامل BSPT (مخروطی) و BSPP (موازی)
کوچکترین بیتوجهی به تطابق استاندارد رزوه میتواند نشتی یا ترک بدنه ایجاد کند. بنابراین NPT با NPT و BSP با BSP جفت شود. برای آببندی، از نوار تفلون یا خمیر رزوه تاییدشده استفاده کنید.
هشدار نصب: هرگز برای همخوان کردن NPT و BSP از نیروی بیش از حد استفاده نکنید. همپوشانی ظاهری رزوهها فریبنده است ولی در فشار ۱۰ بار، خطر نشتی جدی است.
فشار کاری ۱۰ بار؛ چه معنایی دارد؟
برچسب 10 bar نشان میدهد ولو در شرایط نامی تا ۱۰ بار فشار گیج، در دمای طراحیشده، عملکرد ایمن دارد. این مقدار معمولاً برای آب، هوا و بسیاری از سیالات غیرخورنده در ساختمان و صنعت کفایت میکند. با این حال:
- دمای بالا استحکام و آببندی را کاهش میدهد؛ فشار قابلتحمل با افزایش دما کاهش مییابد.
- در سیالات چسبناک یا ذراتدار، افت فشار واقعی بیشتر از محاسبات ایدهآل است.
- برای ضربههای لحظهای (Transient) حاشیه اطمینان در نظر بگیرید.
توصیه مهندسی: اگر سیکلهای ضربهای دارید، از آکومولاتور، دیفیوزر یا تنظیم نرمتری در ولو استفاده کنید تا پیک فشار از ۱۰ بار عبور نکند.
آلیاژ استیل 304 و 316 در سفتی ولو
استیل 304 (A2)
- اقتصادیتر و فراگیر
- مقاوم در برابر زنگزدگی در محیطهای عمومی
- مناسب برای آب شهری، هوا، روغنهای غیرخورنده
استیل 316 (A4)
- حاوی مولیبدن؛ مقاومت بهتر در برابر کلریدها و محیطهای دریایی
- گزینهای بهینه برای صنایع غذایی/دارویی و CIP/SIP
- هزینه بالاتر اما دوام بیشتر در شرایط خورنده
انتخاب بین 304 و 316 به خورندگی سیال، دمای کار و استانداردهای بهداشتی بستگی دارد. برای شبکههای آب شور، محلولهای کلریدی، یا تماس با مواد شیمیایی قوی، 316 ارجح است.
روش نصب سفتی ولو استیل (گامبهگام)
- بازبینی رزوه: استاندارد (NPT/BSP) و سلامت رزوههای نر/ماده را بررسی کنید.
- تمیزکاری: برادهها، شن و آلودگی را از خطوط پاک کنید.
- آببندی: 6–8 دور نوار تفلون با جهت رزوه یا استفاده از خمیر آببندی تاییدشده.
- تراز و بستن: ابتدا با دست، سپس آچار؛ از گشتاور بیش از حد بپرهیزید تا ترک مویی ایجاد نشود.
- جهت جریان: پیکان روی بدنه را رعایت کنید؛ در مدلهای یکطرفه حیاتی است.
- آزمایش نشتی: سیستم را تحت فشار نامی قرار دهید و همه اتصالات را چک کنید.
- کالیبراسیون اولیه: پیچ تنظیم را از حالت باز به مقدار هدف ببندید و اثر روی دبی/سرعت را بسنجید.
نکته ایمنی: در سیالات داغ یا خورنده، از شلنگ تخلیه ایمن هنگام تست و دستکش/عینک حفاظتی استفاده کنید.
کجا نصب میشود؟ (کاربردها)
- سیستمهای آب و فاضلاب: تنظیم دبی شاخهها، تعادل شبکه و نرمکردن بستهشدن شیرها.
- HVAC: کنترل نرخ عبور آب سرد/گرم در کویلها.
- غذایی و آشامیدنی: خطوط شستوشو (CIP)، توزیع آب و بخار کمفشار (با نسوز مناسب).
- دارویی/بهداشتی: جایی که نیاز به سطح بهداشت بالاست—ترجیحاً آلیاژ 316.
- پنوماتیک/هیدرولیک سبک: تنظیم سرعت اکچویتورها و جلوگیری از ضربه.
- دریایی: آب دریا یا محیط نمکی—316 پیشنهاد میشود.
جدول سایز سفتی ولو استیل (۱/۲ تا ۲ اینچ)
اطلاعات زیر مقادیر معمول بازار را نشان میدهد. بسته به برند، اعداد جزئی ممکن است تفاوتهای کوچکی داشته باشد.
| سایز اسمی (inch) | معادل DN | استاندارد رزوه | طول بدنه تقریبی (mm) | حداکثر فشار کاری | Cv تقریبی (بازشوی میانی) | Kv تقریبی (m³/h@1bar) | بازه دما (با سیت PTFE) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1/2″ | DN15 | NPT یا BSP | 55–70 | 10 bar | 0.9–1.6 | 0.8–1.4 | -10 تا +180°C |
| 3/4″ | DN20 | NPT یا BSP | 65–80 | 10 bar | 1.6–2.4 | 1.4–2.1 | -10 تا +180°C |
| 1″ | DN25 | NPT یا BSP | 75–90 | 10 bar | 2.5–3.6 | 2.2–3.1 | -10 تا +180°C |
| 1-1/4″ | DN32 | NPT یا BSP | 85–100 | 10 bar | 3.7–4.8 | 3.2–4.1 | -10 تا +180°C |
| 1-1/2″ | DN40 | NPT یا BSP | 95–110 | 10 bar | 4.9–6.0 | 4.2–5.2 | -10 تا +180°C |
| 2″ | DN50 | NPT یا BSP | 110–130 | 10 bar | 6.1–8.0 | 5.3–7.0 | -10 تا +180°C |
توضیح: مقادیر Cv/Kv به طراحی داخلی (سوزنی/دیسکی)، کیفیت ماشینکاری، و وضعیت بازشو وابستهاند و جهت راهنمای انتخاب اولیه درج شدهاند.
مقایسه شیر اطمینان با شیرهای مشابه
با شیر سوزنی (Needle Valve)
- در بسیاری از کاربردها، سفتی ولو ماهیت سوزنی/رزستریکتور قابلتنظیم دارد و کارکرد مشابهی ارائه میدهد.
- در مدلهای با نشیمن پلیمری، آببندی بهتری روی سیالات تمیز حاصل میشود.
در برابر بالولو (Ball Valve)
- بالولو برای قطعووصل سریع است و کنترل ریزدبی ایدهآل نیست.
- سفتی ولو برای کنترل پیوسته و نرم مناسبتر است.
و گلوب ولو
- گلوب ولو کنترل دقیقتری در سایزهای بزرگ میدهد اما حجیمتر و گرانتر است.
- سفتی ولو دندهای تا ۲ اینچ کمحجم و اقتصادی است.
راهنمای خرید؛ چه فاکتورهایی را بررسی کنیم؟
- سایز و استاندارد رزوه: NPT یا BSP متناسب با لولهکشی موجود.
- آلیاژ: 316 برای محیطهای خورنده/بهداشتی، 304 برای کاربرد عمومی.
- فشار/دمای کاری: اطمینان از تایید 10 بار در دمای کاربری.
- نوع سیت: PTFE یا فلزی؛ بسته به دما و سیال.
- قابلیت قفل (Locking): برای تثبیت تنظیم در برابر لرزش.
- کیفیت ماشینکاری: حرکت یکنواخت بدون گیر؛ نشیمن بدون پلیسه.
- گواهیها: غذایی/بهداشتی (در صورت نیاز)، تست فشار کارخانه.
تیپ کاربردی: برای آب شهری در ساختمانها: 1 اینچ، رزوه BSP، آلیاژ 304، سیت PTFE، و قابلیت قفل—معمولاً انتخابی اقتصادی و مطمئن است.
نگهداری، عیوب رایج و رفع اشکال
روتینهای نگهداری
- هر ۳–۶ ماه یکبار، حرکت روان پیچ تنظیم را بررسی و در صورت نیاز گریس سازگار استفاده کنید.
- آزمون نشتی در اتصالات رزوهای و اطراف نشیمن را تکرار کنید.
- در خطوط ذراتدار، فیلتر/استرینر قبل از ولو نصب و دورهای تخلیه شود.
عیوب متداول
- نشتی رزوه: آببندی ناکافی یا عدم تطابق استاندارد رزوه → بازکردن، پاکسازی، آببندی مجدد با جنس مناسب.
- گیر کردن تنظیم: رسوب یا ضربه قبلی → بازبینی، تمیزکاری، تعویض اورینگ/سیت در صورت نیاز.
- نوسان دبی: وجود هوا یا ضربه ناگهانی → هواگیری، استفاده از مخزن انبساط/آکومولاتور، تنظیم نرمتر.
ایمنی تعمیر: همیشه پیش از بازکردن ولو، خط را ایزوله و فشار را بهطور کامل تخلیه کنید.
پرسشهای متداول
آیا میتوان سفتی ولو را پس از نصب، ۱۸۰ درجه بچرخانم؟ در اتصالات دندهای، در صورت شلکردن و چرخاندن مجدد، آببندی آسیب میبیند. بهتر است از ابتدا جهت را صحیح انتخاب کنید. برای آب دریا چه آلیاژی مناسبتر است؟ استیل 316 به دلیل مقاومت به کلریدها مناسبتر از 304 است؛ با این حال ارزیابی کامل خورندگی توصیه میشود. آیا ۱۰ بار برای بخار کمفشار کافی است؟ به دما و سیت بستگی دارد. PTFE در دمای بالا محدودیت دارد. مشخصات سازنده را بررسی کنید. آیا میتوان بهجای نوار تفلون از کتان و خمیر استفاده کرد؟ بله، اگر با استاندارد رزوه سازگار و برای سیال/دما تایید شده باشد. در بهداشت غذایی، مواد تاییدشده انتخاب کنید. چگونه تنظیم مناسب را بیابم؟ از حالت باز شروع کنید، سپس بهتدریج ببندید و اثر روی سرعت/دبی را پایش کنید. برای تکرارپذیری، از مدلهای دارای درجهبندی و قابلیت قفل استفاده کنید.
جمعبندی
سفتی ولو استیل دندهای برای کنترل نرم جریان در سایزهای کوچک گزینهای کمحجم، اقتصادی و قابلاعتماد است. رنج فشار نامی ۱۰ بار نیاز اکثر سامانههای آب، هوا و فرآیندهای سبک را برآورده میکند. انتخاب هوشمندانه میان 304 و 316 تابع خورندگی و الزامات بهداشتی است. با رعایت تطابق رزوه، آببندی استاندارد و کالیبراسیون اصولی، کارکرد پایدار و بدون نشتی حاصل خواهد شد.
- رزوه را مطابق استاندارد موجود (NPT/BSP) انتخاب کنید.
- برای محیط خورنده/بهداشتی: 316؛ برای عمومی: 304.
- آببندی صحیح، گشتاور معقول، تست نشتی فراموش نشود.
- برای ضربههای فشاری، حاشیه اطمینان لحاظ کنید.
جهت خرید سفتی ولو استیل با شماره زیر در ارتباط باشید
021-33468170
0912-2248679
واتساپ: 09354040961
کارشناسان ما آماده پاسخگویی به سوالات شما و ارائه بهترین خدمات هستیم.
دیدگاه ها