شیر گازی موتورخور | راهنمای جامع کاربرد و انواع

مقدمه

شیرهای گازی یکی از مهم‌ترین اجزای سیستم‌های پایپینگ و انتقال سیالات هستند. در میان انواع مختلف شیرآلات، شیر گازی موتورخور جایگاه ویژه‌ای دارد زیرا علاوه بر قابلیت قطع و وصل جریان، امکان کنترل خودکار و از راه دور را نیز فراهم می‌کند. این نوع شیر معمولاً با یک عملگر (اکچویتور) برقی، پنوماتیکی یا هیدرولیکی ترکیب می‌شود تا فرآیند باز و بسته شدن بدون نیاز به اپراتور دستی انجام گیرد. همین ویژگی باعث شده تا در صنایع حساس مثل نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاه‌ها، سیستم‌های اتوماسیون و حتی پروژه‌های ساختمانی مدرن کاربرد گسترده‌ای پیدا کند.

شیر گازی موتورخور چیست؟

شیر گازی موتورخور در واقع همان بال ولو (Ball Valve) است که روی آن یک موتور یا عملگر نصب شده تا حرکت چرخشی دسته به صورت خودکار انجام شود. این مکانیزم باعث می‌شود تا کاربر بدون نیاز به دخالت مستقیم بتواند شیر را باز یا بسته کند.

ویژگی‌های اصلی:

• عملکرد سریع و دقیق
• قابلیت کنترل از راه دور
• مناسب برای اتوماسیون صنعتی
• امکان اتصال به سیستم‌های کنترل مرکزی

انواع عملگر (موتور) در شیر گازی موتورخور

1. اکچویتور برقی (Electric Actuator)

• کاربرد: سیستم‌های اتوماسیون، ساختمان‌های هوشمند
• مزایا: دقت بالا، کنترل ساده، امکان اتصال به PLC
• معایب: محدودیت در محیط‌های انفجاری یا مرطوب

2. اکچویتور پنوماتیکی (Pneumatic Actuator)

• کاربرد: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و کارخانجات
• مزایا: سرعت بالا، ایمنی بیشتر در محیط‌های خطرناک
• معایب: نیاز به کمپرسور هوا

3. اکچویتور هیدرولیکی (Hydraulic Actuator)

• کاربرد: صنایع سنگین و خطوط با فشار بالا
• مزایا: قدرت بسیار بالا، مناسب برای ولوهای سایز بزرگ
• معایب: هزینه نگهداری بیشتر

انواع شیر گازی موتورخور بر اساس طراحی

1. شیر گازی دو راهه
   • ساده‌ترین نوع
   • برای قطع و وصل جریان در یک مسیر مستقیم
   • کاربرد در خطوط انتقال گاز، آب و بخار
2. شیر گازی سه راهه (T-Port و L-Port)
   • قابلیت تغییر مسیر جریان
   • مناسب برای توزیع یا ترکیب سیالات
   • پرکاربرد در صنایع شیمیایی و غذایی
3. شیر گازی فلنجی
   • اتصال با فلنج
   • مناسب برای فشار و دمای بالا
   • امکان جداسازی راحت‌تر
4. شیر گازی دنده‌ای
   • اتصال رزوه‌ای (کوچک‌تر از ۴ اینچ)
   • کاربرد در سیستم‌های کوچک و خانگی یا صنعتی سبک
5. شیر گازی جوشی (BW یا SW)
   • اتصال دائمی
   • مناسب برای خطوط حساس و بدون نشتی

کاربردهای شیر گازی موتورخور

• صنایع نفت و گاز: کنترل انتقال گاز و سیالات هیدروکربنی
• پتروشیمی و صنایع شیمیایی: مدیریت خطوط فرایندی
• نیروگاه‌ها: سیستم‌های بخار و خنک‌سازی
• صنایع غذایی و دارویی: انتقال سیالات بهداشتی
• ساختمان‌های هوشمند: سیستم‌های گرمایشی، تهویه و گاز شهری
• کارخانجات تولیدی: خطوط آب، بخار، هوا و گاز فشرده

مزایا و معایب شیر گازی اکچوتور خور

مزایا:

• کنترل دقیق جریان
• کاهش نیاز به نیروی انسانی
• افزایش ایمنی در محیط‌های پرخطر
• عمر طولانی به دلیل طراحی مقاوم

معایب:

• هزینه اولیه بالاتر نسبت به شیر دستی
• نیاز به نگهداری موتور یا عملگر
• حساسیت به شرایط محیطی (رطوبت، انفجار و …)

انتخاب جنس بدنه شیر موتورخور

بدنه این نوع شیرها معمولاً از جنس‌های زیر ساخته می‌شوند:

• استیل 304 و 316: مقاومت بالا در برابر خوردگی
• چدن داکتیل: مناسب برای کاربردهای عمومی با هزینه کمتر
• فولاد کربنی: مناسب فشار بالا و دمای زیاد
• برنجی: کاربرد در سیستم‌های سبک و خانگی

جدول سایزبندی و فشار کاری