سه راه جوشی استنلس استیل؛ جدول ابعاد ASME B16.9، رده و قیمت

سه راه جوشی استنلس استیل (Butt Weld Tee) اتصالی به شکل حرف T است که یک انشعاب ۹۰ درجه از خط اصلی لوله جدا می‌کند. هر سه دهانه آن پخ‌دار است و سر به سر به لوله جوش می‌شود. چون جوش سر به سر کامل است، این اتصال همان فشاری را تحمل می‌کند که لوله تحمل می‌کند و داخل خط پله یا شکافی ایجاد نمی‌شود. نسخه استیل ۳۰۴ و ۳۱۶ آن در خطوط فرایندی، شیمیایی، غذایی، دارویی و آب و بخار کاربرد دارد.

در این راهنما انواع سه راه جوشی، جدول ابعاد طبق ASME B16.9، انتخاب رده و آلیاژ، تفاوت مانیسمان و درزدار، روش جوشکاری و نکات خرید را می‌خوانید. نوین استیل سه راه جوشی استیل را در آلیاژهای ۳۰۴، ۳۰۴L، ۳۱۶، ۳۱۶L، ۳۲۱ و ۳۱۰، به صورت مانیسمان و درزدار، در سایزهای ۱/۲ الی ۲۴ اینچ و رده‌های 10S، 40S، 80S و 160 عرضه می‌کند.

سه راه جوشی چیست؟

سه راه جوشی سه دهانه دارد: دو دهانه روی خط اصلی (Run) و یک دهانه انشعاب (Branch) که عمود بر خط اصلی است. هر دهانه هم‌قطر و هم‌ضخامت لوله‌ای است که به آن جوش می‌شود و لبه آن با زاویه استاندارد پخ خورده تا با پخ لوله یک شیار جوش کامل بسازد.

کارهای اصلی سه راه در خط لوله:

• انشعاب گرفتن: جدا کردن یک خط فرعی از خط اصلی، مثلاً برای رساندن سیال به یک تجهیز دیگر.
• ترکیب دو جریان: رساندن دو خط به یک خط مشترک.
• اتصال ابزار و شیر: نصب شیر تخلیه، شیر اطمینان، فشارسنج یا دماسنج روی دهانه انشعاب.
• تقسیم جریان: فرستادن سیال به دو مسیر مخالف.

انواع سه راه جوشی استیل

سه راه مساوی (Equal Tee)

هر سه دهانه هم‌سایز هستند. مثلاً سه راه ۲ اینچ هر سه دهانه‌اش برای لوله ۲ اینچ است. رایج‌ترین نوع سه راه جوشی است.

سه راه تبدیلی (Reducing Tee)

دهانه انشعاب کوچک‌تر از خط اصلی است، مثلاً ۴ × ۲ اینچ. با سه راه تبدیلی دیگر لازم نیست بعد از سه راه مساوی یک تبدیل جوش بدهید و یک جوش کمتر دارید. مشخصات و سایزهای این نوع را در سه راه تبدیلی استیل ببینید.

سه راه مانیسمان و درزدار

• مانیسمان (Seamless): از لوله بدون درز با پرس گرم یا هیدروفرمینگ ساخته می‌شود. ساختار یکنواخت دارد و برای فشار بالا، دمای بالا و رده‌های ضخیم مثل 80S و 160 انتخاب استاندارد است. پسوند S در نام مثل WP316L-S نشان آن است.
• درزدار (Welded): از لوله یا ورق جوشی ساخته می‌شود. ارزان‌تر است و برای رده‌های نازک مثل 10S و سایزهای بزرگ رایج است. پسوند W یا WX یا WU نوع جوش و بازرسی آن را نشان می‌دهد.

برای خطوط معمولی آب، هوا و فرایندهای کم‌فشار، سه راه درزدار 10S کافی است. برای بخار پرفشار، روغن داغ و سیال‌های خطرناک، مانیسمان بگیرید.

جدول ابعاد سه راه جوشی استیل طبق ASME B16.9

در سه راه مساوی، فاصله مرکز تا انتهای خط اصلی (C) و فاصله مرکز تا انتهای انشعاب (M) با هم برابر است. پس طول کل سه راه روی خط اصلی دو برابر C است. عددها به میلی‌متر است.

سایز (اینچ)	قطر خارجی (mm)	مرکز تا انتها C = M (mm)	طول کل خط اصلی (mm)
1/2	۲۱٫۳	۲۵٫۴	۵۰٫۸
3/4	۲۶٫۷	۲۸٫۶	۵۷٫۲
1	۳۳٫۴	۳۸٫۱	۷۶٫۲
1 1/4	۴۲٫۲	۴۷٫۶	۹۵٫۲
1 1/2	۴۸٫۳	۵۷٫۲	۱۱۴٫۴
2	۶۰٫۳	۶۳٫۵	۱۲۷٫۰
2 1/2	۷۳٫۰	۷۶٫۲	۱۵۲٫۴
3	۸۸٫۹	۸۵٫۷	۱۷۱٫۴
4	۱۱۴٫۳	۱۰۴٫۸	۲۰۹٫۶
5	۱۴۱٫۳	۱۲۳٫۸	۲۴۷٫۶
6	۱۶۸٫۳	۱۴۲٫۹	۲۸۵٫۸
8	۲۱۹٫۱	۱۷۷٫۸	۳۵۵٫۶
10	۲۷۳٫۰	۲۱۵٫۹	۴۳۱٫۸
12	۳۲۳٫۸	۲۵۴٫۰	۵۰۸٫۰
14	۳۵۵٫۶	۲۷۹٫۴	۵۵۸٫۸
16	۴۰۶٫۴	۳۰۴٫۸	۶۰۹٫۶
18	۴۵۷٫۲	۳۴۲٫۹	۶۸۵٫۸
20	۵۰۸٫۰	۳۸۱٫۰	۷۶۲٫۰
24	۶۰۹٫۶	۴۳۱٫۸	۸۶۳٫۶

عدد C در طراحی خط لوله مهم است. وقتی طول لوله بین دو سه راه یا بین سه راه و شیر را حساب می‌کنید، باید C را از فاصله مرکز تا مرکز کم کنید. مثلاً اگر مرکز دو سه راه ۴ اینچ قرار است ۱۰۰۰ میلی‌متر از هم فاصله داشته باشند، طول لوله بین آن‌ها ۱۰۰۰ منهای دو بار ۱۰۴٫۸، یعنی حدود ۷۹۰ میلی‌متر، منهای فاصله دهانه جوش است.

رده (ضخامت) سه راه جوشی

ضخامت دیواره سه راه جوشی باید دقیقاً با ضخامت لوله یکی باشد. اگر لوله 40S است و سه راه 10S، لبه‌ها روی هم نمی‌نشینند، جوش یکنواخت درنمی‌آید و نقطه نازک خط همان سه راه می‌شود. رده‌های رایج سه راه استیل:

رده	ضخامت سایز ۲ اینچ (mm)	ضخامت سایز ۴ اینچ (mm)	کاربرد
10S	۲٫۷۷	۳٫۰۵	آب، هوا، غذایی و فرایندهای کم‌فشار
40S	۳٫۹۱	۶٫۰۲	خطوط فرایندی عمومی و بخار
80S	۵٫۵۴	۸٫۵۶	فشار بالا و خطوط پرلرزش
160	۸٫۷۴	۱۳٫۴۹	فشار خیلی بالا

ضخامت همه سایزها و رده‌ها را در جدول لوله استیل ببینید. همان‌جا با ماشین حساب، وزن هر متر لوله هم‌رده را هم می‌توانید حساب کنید.

آلیاژ سه راه جوشی استیل

سه راه‌های جوشی استیل طبق ASTM A403 ساخته می‌شوند و گرید آن‌ها با پیشوند WP مشخص می‌شود، مثلاً WP304 یا WP316L.

گرید	ویژگی	کاربرد
WP304 / WP304L	۱۸ درصد کروم و ۸ درصد نیکل	آب، بخار، هوا و مواد غذایی غیراسیدی
WP316 / WP316L	۲ الی ۳ درصد مولیبدن	آب شور، کلراید، شیمیایی و دارویی
WP321	تثبیت‌شده با تیتانیوم	دمای بالا و جوش‌کاری زیاد
WP310	۲۵ درصد کروم و ۲۰ درصد نیکل	دمای خیلی بالا و محیط اکسیدکننده

چون سه راه جوشی سه جوش دارد، گرید L برای خطوط خورنده انتخاب بهتری است. کربن کمتر یعنی خوردگی بین‌دانه‌ای کمتر در ناحیه گرم جوش. جنس سه راه را با جنس لوله یکی بگیرید؛ سه راه ۳۰۴ روی لوله ۳۱۶ در محیط کلرایدی همان نقطه ضعیفی است که اول خورده می‌شود.

فشار مجاز سه راه جوشی

سه راه جوشی کلاس فشار جداگانه ندارد. ASME B16.9 می‌گوید فشار مجاز اتصال جوشی برابر فشار مجاز لوله مستقیم با همان جنس، رده و قطر است. پس فشار کاری سه راه را از فرمول فشار لوله حساب کنید. برای تبدیل واحد فشار از ماشین حساب تبدیل فشار و برای انتخاب کلاس فلنج و رده خط از ماشین حساب فشار و کلاس پایپینگ کمک بگیرید.

روش ساخت سه راه جوشی

1. هیدروفرمینگ: یک قطعه لوله داخل قالب قرار می‌گیرد و با فشار مایع از داخل و فشار پرس از دو سر، دهانه انشعاب از دیواره لوله بیرون کشیده می‌شود. رایج‌ترین روش برای سایزهای کوچک و متوسط است.
2. پرس گرم: لوله با قطر بزرگ‌تر گرم و در قالب پرس می‌شود و انشعاب شکل می‌گیرد. برای سایزهای بزرگ و دیواره‌های ضخیم.
3. ساخت از ورق: برای سایزهای خیلی بزرگ، دو نیمه از ورق پرس و به هم جوش می‌شوند.

بعد از شکل‌دهی، سه راه آنیل انحلالی می‌شود تا ساختار آستنیتی استیل برگردد، بعد اسیدشویی و پسیو می‌شود و لبه‌ها پخ زده می‌شوند. سه راهی که آنیل نشده باشد، در ناحیه شکل‌دهی سریع‌تر خورده می‌شود.

روش جوشکاری سه راه استیل

1. آماده‌سازی: لوله را عمود ببرید و پخ ۳۷٫۵ درجه بزنید تا با پخ سه راه هم‌خوان شود. لبه‌ها را با برس یا سنگ استیل، نه فولادی، تمیز کنید.
2. فاصله ریشه: بین لبه لوله و سه راه حدود ۱٫۵ الی ۳ میلی‌متر فاصله بگذارید.
3. هم‌راستایی: با گیره یا خال جوش، محور لوله و سه راه را هم‌راستا کنید. انشعاب باید دقیقاً عمود باشد.
4. گاز پشت جوش: داخل لوله را با آرگون پر کنید. بدون گاز پشت، داخل جوش اکسید و سیاه می‌شود و همان‌جا خوردگی شروع می‌شود.
5. جوش ریشه و پرکن: با جوش TIG و سیم هم‌جنس، مثلاً ER308L برای ۳۰۴ و ER316L برای ۳۱۶.
6. تمیزکاری بعد از جوش: رنگ‌پریدگی ناحیه جوش را با خمیر اسیدشویی پاک کنید.

سه راه جوشی، دنده‌ای یا فشار قوی؟

ویژگی	جوشی (B16.9)	دنده‌ای	فشار قوی (B16.11)
اتصال	جوش سر به سر	رزوه	ساکت‌ولد یا رزوه
سایز رایج	۱/۲ الی ۲۴ اینچ و بیشتر	۱/۸ الی ۴ اینچ	۱/۸ الی ۴ اینچ
تحمل فشار	هم‌اندازه لوله	کم تا متوسط	کلاس ۲۰۰۰ الی ۹۰۰۰
نشتی	بدون نشتی	احتمال نشتی از رزوه	کم
باز شدن	دائمی	قابل باز کردن	دائمی یا قابل باز کردن

برای لوله‌کشی‌های کوچک و قابل باز کردن، سه راهی دنده‌ای استیل و برای خطوط کوچک پرفشار سه راهی فشار قوی را ببینید. اگر خط شما فولادی است، سه راه فولادی ارزان‌تر است.

کاربردهای سه راه جوشی استنلس استیل

• پتروشیمی و پالایشگاه: انشعاب خطوط فرایندی و مواد خورنده.
• صنایع غذایی و لبنی: خطوط شیر، آب‌میوه و CIP با رده 10S و گرید ۳۱۶L. برای خطوط بهداشتی پولیش‌خورده، سه راهی صنایع دارویی و غذایی مناسب‌تر است.
• داروسازی: خطوط آب خالص و محلول‌ها.
• نیروگاه و تأسیسات بخار: انشعاب خطوط بخار و کندانس با رده 40S و 80S.
• آب‌شیرین‌کن و دریایی: خطوط آب دریا با گرید ۳۱۶L.
• تصفیه آب و فاضلاب: کلکتورها و انشعاب پمپ‌ها.

برای تکمیل خط، بقیه اتصالات جوشی را هم‌رده و هم‌جنس بگیرید: زانو جوشی استنلس استیل، تبدیل جوشی استنلس استیل و کپ جوشی استنلس استیل.

نکات خرید سه راه جوشی استیل

1. مشخصات کامل بدهید: سایز (یا سایز خط اصلی و انشعاب برای تبدیلی)، رده، گرید، مانیسمان یا درزدار و استاندارد.
2. حک روی سه راه را چک کنید: سه راه استاندارد روی بدنه نام سازنده، ASTM A403، گرید مثل WP316L-S یا WP304-W، سایز، رده و شماره ذوب دارد.
3. ضخامت را اندازه بگیرید: ضخامت لبه را با کولیس یا ضخامت‌سنج اولتراسونیک چک کنید. سه راه‌های بازار گاهی کمتر از رده اعلام‌شده ضخامت دارند.
4. دایره بودن دهانه‌ها: دهانه‌ای که بیضی شده باشد با لوله جفت نمی‌شود و جوش آن مشکل دارد.
5. گواهی مواد: برای پروژه‌های بازرسی‌شده MTC بخواهید و شماره ذوب را با حک بدنه مقایسه کنید.
6. آزمایش PMI در صورت شک: آهنربا ۳۰۴ و ۳۱۶ را از هم تشخیص نمی‌دهد.

اشتباهات رایج در استفاده از سه راه جوشی

• رده ناهمخوان: جوش سه راه 10S به لوله 40S. ضخامت‌ها روی هم نمی‌نشینند و جوش ضعیف می‌شود.
• استفاده از سه راه مساوی با تبدیل: وقتی سه راه تبدیلی هم‌سایز موجود است، یک جوش اضافه و یک نقطه ضعف اضافه ایجاد می‌کنید.
• نصب جهت اشتباه در جریان دوطرفه: ورود دو جریان مخالف از دو سر خط اصلی و خروج از انشعاب، تلاطم و سایش شدید ایجاد می‌کند. در خطوط دوغاب و سیال ساینده، مسیر را طوری طراحی کنید که جریان از خط اصلی وارد شود.
• جوش بدون گاز پشت: داخل جوش اکسید می‌شود و در صنایع غذایی و دارویی قابل قبول نیست.
• برس فولادی: تمیز کردن سه راه استیل با برس فولادی، ذرات آهن روی سطح می‌گذارد که بعداً زنگ می‌زنند.

بازرسی و تست سه راه جوشی

در پروژه‌های بازرسی‌شده، سه راه قبل و بعد از نصب این کنترل‌ها را می‌گذراند:

• کنترل ابعادی: قطر خارجی دهانه‌ها، فاصله C و M، عمود بودن انشعاب و زاویه پخ با جدول ASME B16.9 مقایسه می‌شود.
• کنترل ضخامت: ضخامت دیواره در چند نقطه، به‌خصوص در شانه انشعاب که هنگام شکل‌دهی نازک‌تر می‌شود، با ضخامت‌سنج اولتراسونیک اندازه گرفته می‌شود.
• بازرسی جوش درز: در سه راه‌های درزدار، درز با رادیوگرافی بررسی می‌شود. پسوند WX یعنی رادیوگرافی کامل و WU یعنی بازرسی اولتراسونیک.
• بازرسی جوش نصب: بعد از جوشکاری، جوش با مایع نافذ (PT) یا رادیوگرافی (RT) بررسی می‌شود.
• تست هیدرواستاتیک: خط کامل، همراه با سه راه‌ها، با فشار تست طراحی آزمایش می‌شود.

نگهداری و انبارداری سه راه استیل

دهانه‌های سه راه را تا زمان نصب با درپوش پلاستیکی ببندید تا پخ‌ها ضربه نخورند و گرد و خاک داخل نرود. سه راه‌های استیل را روی قفسه چوبی یا پلاستیکی و جدا از اتصالات فولادی نگه دارید. تماس مستقیم با فولاد کربنی، به‌خصوص در هوای مرطوب، روی استیل لک زنگ ایجاد می‌کند. اگر لک دیدید، با خمیر اسیدشویی پاک و سطح را دوباره پسیو کنید.

قیمت سه راه جوشی استیل

قیمت سه راه جوشی استیل عددی و بر اساس نرخ روز استیل تعیین می‌شود. عواملی که قیمت را تعیین می‌کنند:

• سایز و رده: که وزن را تعیین می‌کنند. سه راه ۴ اینچ 40S حدود دو برابر هم‌سایز 10S خود وزن دارد.
• گرید: ۳۱۶ گران‌تر از ۳۰۴ است.
• مانیسمان یا درزدار: مانیسمان گران‌تر است.
• مبدأ و برند: سه راه‌های اروپایی و کره‌ای گران‌تر از چینی و هندی هستند.
• گواهی مواد و بازرسی: سه راه با MTC و تست رادیوگرافی درز، قیمت بیشتری دارد.
• تعداد: برای سفارش پروژه‌ای قیمت هر عدد کمتر می‌شود.

برای استعلام، سایز، رده، گرید، نوع ساخت و تعداد را اعلام کنید.

سوالات متداول درباره سه راه جوشی استنلس استیل

جمع‌بندی

سه راه جوشی استنلس استیل یک انشعاب ۹۰ درجه با جوش سر به سر کامل ایجاد می‌کند و همان فشار لوله را تحمل می‌کند. ابعاد آن طبق ASME B16.9 و جنس آن طبق ASTM A403 است. رده سه راه را با رده لوله یکی بگیرید، برای خطوط خورنده گرید L انتخاب کنید و برای فشار و دمای بالا سراغ نوع مانیسمان بروید.

برای خرید سه راه جوشی استیل با شماره‌های ۰۲۱۳۳۴۶۸۱۷۰ و ۰۹۱۲۲۲۴۸۶۷۹ یا واتساپ ۰۹۳۵۴۰۴۰۹۶۱ تماس بگیرید.