فلنج تخت استنلس استیل؛ جدول ابعاد PN10 و PN16، تفاوت با اسلیپن و قیمت

فلنج تخت استنلس استیل (Plate Flange) یک صفحه گرد استیل با سوراخ وسط به اندازه قطر خارجی لوله و سوراخ‌های پیچ دور آن است. این فلنج گردن یا توپی ندارد؛ لوله داخل سوراخ وسط می‌رود و فلنج از دو طرف با جوش گوشه به لوله وصل می‌شود. ساخت آن ساده است، وزن کمی دارد و ارزان‌ترین فلنج جوشی برای خطوط کم‌فشار و متوسط است. نسخه استیل ۳۰۴ و ۳۱۶ آن در خطوط آب، هوا، مواد غذایی و سیال‌های خورنده کم‌فشار کاربرد دارد.

در این راهنما ساختار فلنج تخت، تفاوت آن با فلنج اسلیپن و فلنج رو تخت (FF)، جدول ابعاد PN10 و PN16، انتخاب آلیاژ، محدوده فشار، نصب و نکات خرید را می‌خوانید. نوین استیل فلنج تخت استیل را در گریدهای F304، F304L، F316، F316L، F321 و F310 و سایزهای ۱/۲ الی ۲۴ اینچ عرضه می‌کند و سایزهای بزرگ‌تر تا ۴۸ اینچ را سفارشی می‌سازد. سوراخ‌کاری هم طبق استاندارد اروپایی PN و هم طبق ASME کلاس ۱۵۰، ۳۰۰ و ۶۰۰ انجام می‌شود.

فلنج تخت چیست؟

فلنج تخت ساده‌ترین شکل فلنج جوشی است. یک دیسک با ضخامت یکنواخت که از ورق یا شمش فورج بریده و ماشین‌کاری می‌شود. در استاندارد اروپایی EN 1092-1 به آن «تیپ ۰۱» می‌گویند و در استاندارد قدیمی آلمانی DIN 2576 هم همین فلنج تعریف شده است.

روش اتصال آن به لوله این‌طور است:

1. لوله از سوراخ وسط فلنج عبور می‌کند. قطر این سوراخ کمی، حدود ۱ الی ۳ میلی‌متر، بزرگ‌تر از قطر خارجی لوله است.
2. لبه لوله چند میلی‌متر داخل‌تر از سطح فلنج قرار می‌گیرد.
3. یک جوش گوشه در پشت فلنج، دور لوله، زده می‌شود.
4. یک جوش گوشه هم در داخل، بین لبه لوله و دیواره سوراخ فلنج، زده می‌شود.

نکته مهم: کلمه «تخت» در اسم این فلنج به نداشتن گردن اشاره دارد، نه به نوع سطح آب‌بندی. فلنج تخت را می‌توان با سطح رو تخت (FF) یا رو برجسته (RF) ساخت.

فلنج تخت یا فلنج اسلیپن؟

این دو فلنج اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند چون هر دو روی لوله سوار و با دو جوش گوشه بسته می‌شوند. تفاوت اصلی در توپی است:

ویژگی	فلنج تخت (Plate)	فلنج اسلیپن (Slip-On)
شکل	دیسک ساده بدون گردن	دیسک با یک توپی کوتاه در پشت
استاندارد رایج	EN 1092-1 تیپ ۰۱، DIN 2576	ASME B16.5، EN 1092-1 تیپ ۱۲
تحمل لرزش و خمش	کم	متوسط
وزن و قیمت	سبک‌تر و ارزان‌تر	کمی سنگین‌تر و گران‌تر
کاربرد	آب، هوا، خطوط کم‌فشار	خطوط عمومی تا کلاس ۳۰۰

توپی اسلیپن سطح جوش بیشتری ایجاد می‌کند و فلنج را در برابر خمش لوله سفت‌تر نگه می‌دارد. اگر خط لرزش دارد یا به پمپ وصل است، اسلیپن یا گلودار بهتر است. مشخصات آن‌ها را در فلنج اسلیپن استنلس استیل و فلنج گلودار استنلس استیل ببینید.

جدول ابعاد فلنج تخت استیل PN10 و PN16

عددهای زیر طبق EN 1092-1 و به میلی‌متر است. D قطر خارجی فلنج و K قطر دایره پیچ (PCD) است. تا DN150 ابعاد PN10 و PN16 یکی است.

DN	اینچ	قطر خارجی لوله	قطر سوراخ وسط (حدود)	D	K (PCD)	تعداد × قطر سوراخ	پیچ
15	1/2	۲۱٫۳	۲۲	۹۵	۶۵	4 × ۱۴	M12
20	3/4	۲۶٫۹	۲۷٫۶	۱۰۵	۷۵	4 × ۱۴	M12
25	1	۳۳٫۷	۳۴٫۴	۱۱۵	۸۵	4 × ۱۴	M12
32	1 1/4	۴۲٫۴	۴۳٫۱	۱۴۰	۱۰۰	4 × ۱۸	M16
40	1 1/2	۴۸٫۳	۴۹	۱۵۰	۱۱۰	4 × ۱۸	M16
50	2	۶۰٫۳	۶۱٫۱	۱۶۵	۱۲۵	4 × ۱۸	M16
65	2 1/2	۷۶٫۱	۷۷٫۱	۱۸۵	۱۴۵	4 یا 8 × ۱۸	M16
80	3	۸۸٫۹	۹۰٫۳	۲۰۰	۱۶۰	8 × ۱۸	M16
100	4	۱۱۴٫۳	۱۱۵٫۹	۲۲۰	۱۸۰	8 × ۱۸	M16
125	5	۱۳۹٫۷	۱۴۱٫۶	۲۵۰	۲۱۰	8 × ۱۸	M16
150	6	۱۶۸٫۳	۱۷۰٫۵	۲۸۵	۲۴۰	8 × ۲۲	M20

از DN200 به بالا، PN10 و PN16 با هم فرق دارند:

DN	PN	D	K (PCD)	تعداد × قطر سوراخ	پیچ
200	PN10	۳۴۰	۲۹۵	8 × ۲۲	M20
200	PN16	۳۴۰	۲۹۵	12 × ۲۲	M20
250	PN10	۳۹۵	۳۵۰	12 × ۲۲	M20
250	PN16	۴۰۵	۳۵۵	12 × ۲۶	M24
300	PN10	۴۴۵	۴۰۰	12 × ۲۲	M20
300	PN16	۴۶۰	۴۱۰	12 × ۲۶	M24

ضخامت فلنج تخت به PN، سایز و سازنده بستگی دارد و در سایزهای رایج بین حدود ۱۴ الی ۳۰ میلی‌متر است. اگر فلنج تخت را با سوراخ‌کاری آمریکایی می‌خواهید، قطر خارجی، PCD و تعداد پیچ را از جدول فلنج ASME بخوانید. سوراخ وسط هم باید بر اساس قطر خارجی لوله خط ساخته شود؛ مثلاً لوله ۲ ۱/۲ اینچ ASME قطر خارجی ۷۳ میلی‌متر دارد، در حالی که لوله DN65 اروپایی ۷۶٫۱ میلی‌متر است. قطر خارجی و ضخامت لوله‌ها را در جدول لوله استیل ببینید.

فلنج تخت با PN اروپایی یا کلاس آمریکایی؟

یک خطای رایج، سفارش فلنج تخت بدون مشخص کردن استاندارد سوراخ‌کاری است. در سایزهای کوچک، PCD فلنج PN16 و کلاس ۱۵۰ نزدیک به هم است ولی یکی نیست. مثلاً در سایز ۴ اینچ:

• PN16 (DN100): قطر خارجی ۲۲۰، PCD برابر ۱۸۰ میلی‌متر، ۸ پیچ M16.
• کلاس ۱۵۰: قطر خارجی ۲۲۸٫۶، PCD برابر ۱۹۰٫۵ میلی‌متر، ۸ پیچ ۵/۸ اینچ.

۱۰٫۵ میلی‌متر اختلاف PCD کافی است تا پیچ‌ها از سوراخ‌ها رد نشوند. پس همیشه بگویید فلنج قرار است به چه شیر یا تجهیزی بسته شود و آن تجهیز با چه استانداردی ساخته شده است.

آلیاژ فلنج تخت استیل

گرید	ویژگی	کاربرد
۳۰۴ / ۳۰۴L	۱۸ درصد کروم و ۸ درصد نیکل	آب، هوا، بخار کم‌فشار، مواد غذایی غیراسیدی
۳۱۶ / ۳۱۶L	۲ الی ۳ درصد مولیبدن	آب شور، کلراید، شیمیایی، دارویی، دریایی
۳۲۱	تثبیت‌شده با تیتانیوم	دمای بالا و جاهایی که حساسیت ناحیه جوش مهم است
۳۱۰	۲۵ درصد کروم و ۲۰ درصد نیکل	دمای خیلی بالا و محیط اکسیدکننده

فلنج تخت همیشه جوش می‌شود، آن هم با دو جوش. برای خطوط خورنده، گرید L انتخاب بهتری است، چون کربن کمتر جلوی خوردگی بین‌دانه‌ای ناحیه جوش را می‌گیرد. اگر فلنج تخت از ورق ساخته می‌شود، ورق ۳۰۴ یا ۳۱۶ با گواهی آنالیز بخواهید. وزن ورق لازم برای هر دیسک را می‌توانید با ماشین حساب وزن ورق استیل حساب کنید.

فشار کاری فلنج تخت

رایج‌ترین فلنج‌های تخت PN10 و PN16 هستند، یعنی در دمای محیط حدود ۱۰ و ۱۶ بار. با بالا رفتن دما، فشار مجاز فلنج استیل کم می‌شود. برای استیل آستنیتی، در حدود ۲۰۰ درجه فشار مجاز به حدود ۶۵ الی ۷۵ درصد عدد PN می‌رسد. پس یک فلنج PN16 در ۲۰۰ درجه حدود ۱۱ بار را تحمل می‌کند.

فلنج تخت برای خطوط زیر مناسب نیست:

• خطوط پرفشار، معمولاً بالاتر از PN40 یا کلاس ۳۰۰
• خطوط با لرزش زیاد، مثل خروجی کمپرسور
• خطوطی با تغییر دمای سریع و مکرر که جوش گوشه را خسته می‌کند
• سیال‌های خیلی خطرناک که جوش آن‌ها باید با رادیوگرافی کامل بازرسی شود

برای تبدیل فشار خط به بار از ماشین حساب تبدیل فشار و برای انتخاب کلاس فلنج از ماشین حساب فشار و کلاس پایپینگ استفاده کنید.

انواع سطح آب‌بندی فلنج تخت

• رو تخت (FF): رایج‌ترین حالت در فلنج‌های تخت. با گسکت تمام‌رو (Full Face) که کل سطح فلنج را می‌پوشاند استفاده می‌شود. برای اتصال به شیرها و پمپ‌های چدنی هم همین سطح لازم است، چون فلنج چدنی با سطح برجسته ممکن است ترک بخورد.
• رو برجسته (RF): یک برآمدگی حلقوی دور سوراخ وسط دارد. گسکت فقط روی این حلقه فشرده می‌شود و آب‌بندی در فشار بالاتر بهتر است.

برای گسکت مناسب هر حالت، گسکت اسپیرال را ببینید.

روش تولید فلنج تخت استیل

1. برش از ورق: دیسک از ورق استیل با برش لیزر، پلاسما یا واترجت بریده می‌شود و بعد سوراخ وسط، سطح و سوراخ‌های پیچ ماشین‌کاری می‌شوند. رایج‌ترین و ارزان‌ترین روش است.
2. فورج: برای کیفیت بالاتر و گواهی مواد کامل، شمش فورج و بعد تراشکاری می‌شود.
3. سفارشی: برای سایزهای بزرگ، تعداد پیچ غیراستاندارد یا اتصال به تجهیزات خاص، فلنج طبق نقشه ساخته می‌شود. جزئیات در تولید کننده فلنج آمده است.

روش نصب فلنج تخت

1. لوله را عمود ببرید تا لبه آن صاف باشد.
2. فلنج را روی لوله بیندازید و لبه لوله را حدود ضخامت دیواره لوله به اضافه ۳ میلی‌متر داخل‌تر از سطح فلنج نگه دارید.
3. فلنج را عمود بر محور لوله تنظیم کنید و سوراخ‌های پیچ را با فلنج مقابل هم‌راستا کنید.
4. چند خال جوش بزنید و دوباره عمود بودن را چک کنید.
5. جوش گوشه پشت و جوش داخلی را با سیم جوش هم‌جنس، مثلاً ER308L برای ۳۰۴ و ER316L برای ۳۱۶، کامل کنید.
6. جوش داخلی نباید از سطح آب‌بندی بیرون بزند. اگر بیرون زد، سنگ بزنید تا گسکت صاف بنشیند.
7. پیچ‌ها را ضربدری و در چند مرحله سفت کنید.

برای جلوگیری از خوردگی گالوانیک، پیچ و مهره استیل بگیرید؛ مشخصات آن در پیچ و مهره استیل آمده است.

کاربردهای فلنج تخت استنلس استیل

• صنایع شیمیایی: خطوط کم‌فشار مواد خورنده، با گرید ۳۱۶L.
• نفت و گاز: خطوط سرویس، آب آتش‌نشانی و خطوط جانبی کم‌فشار.
• تأسیسات گرمایش و سرمایش: خطوط آب گرم و سرد، برج خنک‌کن و چیلر.
• صنایع غذایی و دارویی: خطوط آب و فرایندهای کم‌فشار.
• تصفیه آب و فاضلاب: خطوط پمپاژ کم‌فشار و اتصال به پمپ‌ها و شیرهای چدنی.
• مخازن: نازل‌های کم‌فشار و دهانه‌های تخلیه.

فلنج تخت استیل یا فولادی؟

فلنج تخت فولادی ارزان‌تر است و برای آب، هوا و سیال‌های غیرخورنده کافی است. فلنج استیل در خطوطی لازم است که سیال خورنده است، محصول نباید با زنگ آلوده شود یا لوله خط استیل است. فلنج فولادی را نباید به لوله استیل جوش داد، چون ناحیه جوش زنگ می‌زند. مشخصات نوع فولادی را در فلنج تخت فولادی ببینید.

نکات خرید فلنج تخت استیل

1. استاندارد سوراخ‌کاری را بگویید: PN10، PN16 یا کلاس ۱۵۰ ASME.
2. قطر خارجی لوله را بگویید: سوراخ وسط بر اساس آن ساخته می‌شود. لوله‌های DIN و ASME در بعضی سایزها قطر خارجی متفاوتی دارند.
3. گرید را مشخص کنید: ۳۰۴ یا ۳۱۶ و در صورت نیاز گرید L.
4. نوع سطح: FF برای اتصال به تجهیزات چدنی، RF برای فشار بالاتر.
5. ضخامت را چک کنید: فلنج تخت از ورق نازک‌تر از استاندارد، زیر سفت کردن پیچ تاب برمی‌دارد و نشتی می‌دهد.
6. گواهی مواد: برای پروژه‌های بازرسی‌شده گواهی آنالیز ورق یا شمش را بخواهید.

اشتباهات رایج در استفاده از فلنج تخت

• استفاده در خط پرلرزش: جوش گوشه فلنج تخت در برابر لرزش مداوم ترک می‌خورد. در خروجی پمپ و کمپرسور از فلنج گلودار استفاده کنید.
• نصب کج: اگر فلنج دقیقاً عمود بر لوله جوش نشود، دو فلنج موازی نمی‌شوند و گسکت یک‌طرفه فشرده می‌شود.
• بیرون زدگی جوش: جوش داخلی که از سطح فلنج بالاتر بیاید، جلوی نشستن گسکت را می‌گیرد.
• سفت کردن زیاد پیچ: فلنج تخت توپی ندارد و با گشتاور زیاد خم می‌شود. گشتاور را از جدول سازنده گسکت بگیرید.
• اشتباه گرفتن FF و RF: بستن فلنج RF به شیر چدنی FF، بدنه شیر را تحت تنش خمشی می‌گذارد.

کدام فلنج را برای خط خود انتخاب کنید؟

برای انتخاب سریع، این چهار سؤال را از خودتان بپرسید:

1. فشار کاری بالاتر از ۱۶ بار است؟ اگر بله، فلنج تخت را کنار بگذارید و اسلیپن یا گلودار بگیرید.
2. خط لرزش یا ضربه دارد؟ اگر بله، گلودار انتخاب امن‌تر است.
3. جوش باید رادیوگرافی شود؟ اگر بله، فقط گلودار جوش سر به سر قابل رادیوگرافی دارد.
4. انتهای خط است و باید بسته شود؟ اگر بله، فلنج کور استنلس استیل لازم دارید.

اگر جواب هر سه سؤال اول منفی است، فلنج تخت ساده‌ترین و ارزان‌ترین انتخاب است.

حک و علامت‌گذاری روی فلنج تخت

روی لبه فلنج تخت استاندارد این اطلاعات حک می‌شود: نام سازنده، استاندارد (مثلاً EN 1092-1 یا DIN 2576)، DN و PN (مثلاً DN100 PN16)، تیپ فلنج (۰۱)، گرید مواد (مثلاً 1.4404 که معادل ۳۱۶L است یا 1.4301 که معادل ۳۰۴ است) و شماره ذوب. فلنج‌هایی که از ورق بریده می‌شوند گاهی حک ندارند؛ در این صورت گواهی ورق را بخواهید و شماره آن را با برچسب بسته تطبیق دهید.

نگهداری فلنج تخت استیل

سطح آب‌بندی فلنج‌ها را تا زمان نصب با درپوش بپوشانید. فلنج استیل را جدا از قطعات فولادی انبار کنید؛ براده فولاد روی استیل لک زنگ می‌اندازد. بعد از جوشکاری، رنگ‌پریدگی و اکسید ناحیه جوش را با پد استیل یا خمیر اسیدشویی پاک کنید؛ این لایه تیره اگر بماند، اولین جایی است که زنگ می‌زند.

قیمت فلنج تخت استیل

قیمت فلنج تخت استیل کیلویی است و به نرخ روز ورق یا شمش استیل بستگی دارد. فلنج تخت معمولاً ارزان‌ترین فلنج استیل در هر سایز است، چون توپی ندارد و از ورق ساخته می‌شود. عوامل قیمت:

• سایز و ضخامت، که وزن را تعیین می‌کنند
• گرید؛ ۳۱۶ گران‌تر از ۳۰۴ است
• روش ساخت؛ فورج از برش ورق گران‌تر است
• نوع سطح و دقت ماشین‌کاری
• داشتن گواهی مواد
• تعداد سفارش

برای استعلام، سایز، استاندارد سوراخ‌کاری، گرید، سطح و تعداد را اعلام کنید.

سوالات متداول درباره فلنج تخت استنلس استیل

جمع‌بندی

فلنج تخت استنلس استیل یک دیسک ساده بدون گردن است که روی لوله سوار و از دو طرف جوش می‌شود. سبک و ارزان است و برای خطوط PN10 و PN16 آب، هوا، مواد غذایی و سیال‌های خورنده کم‌فشار مناسب است. هنگام سفارش، استاندارد سوراخ‌کاری، قطر خارجی لوله، گرید و نوع سطح را مشخص کنید و برای خطوط پرفشار یا پرلرزش سراغ فلنج اسلیپن یا گلودار بروید.

برای خرید فلنج تخت استیل و سفارش ساخت در هر ابعاد با شماره‌های ۰۲۱۳۳۴۶۸۱۷۰ و ۰۹۱۲۲۲۴۸۶۷۹ یا واتساپ ۰۹۳۵۴۰۴۰۹۶۱ تماس بگیرید.